Alkohol a depresja — błędne koło

Wieczorem robi się ciężej. Myśli krążą w kółko, w środku narasta pustka, a lampka wina albo mocniejszy drink na chwilę tę pustkę rozpuszcza. Rano jednak wraca to samo, tylko trochę mocniej. Jeśli rozpoznajesz w tym siebie albo kogoś bliskiego, nie jesteś sam i to nie jest kwestia słabego charakteru. Alkohol i depresja bardzo często idą w parze, wzajemnie się napędzając, a wyjście z tego układu jest możliwe.

Kura czy jajko: co było pierwsze

Związek między piciem a obniżonym nastrojem rzadko jest jednokierunkowy. U jednych osób to depresja pojawia się pierwsza, a alkohol staje się sposobem na wyciszenie lęku, bezsenności czy poczucia beznadziei. U innych to długotrwałe picie stopniowo rozregulowuje pracę mózgu i dopiero potem pojawiają się objawy depresyjne. W praktyce te dwie ścieżki często się przeplatają i po jakimś czasie trudno już powiedzieć, co było przyczyną, a co skutkiem.

Dla leczenia ta kolejność ma mniejsze znaczenie, niż mogłoby się wydawać. Kluczowe jest to, że oba problemy nakręcają się nawzajem, i że próba zajęcia się tylko jednym z nich zwykle zawodzi. To dlatego warto patrzeć na uzależnienie i nastrój łącznie, jako na jedno powiązane zagadnienie związane z uzależnieniem a zdrowiem psychicznym.

Dlaczego alkohol pogłębia depresję

Alkohol bywa mylony ze środkiem uspokajającym czy „poprawiającym nastrój", bo w pierwszej chwili faktycznie rozluźnia i przynosi ulgę. Problem w tym, że chemicznie jest to substancja tłumiąca ośrodkowy układ nerwowy, a jego działanie na mózg w dłuższej perspektywie ciągnie nastrój w dół.

• Rozregulowanie neuroprzekaźników. Regularne picie zaburza gospodarkę serotoniny i dopaminy, czyli substancji odpowiadających za poczucie spokoju i przyjemności. Z czasem naturalne odczuwanie radości słabnie.
• Efekt z odbicia. Kilka godzin po wypiciu, gdy poziom alkoholu spada, pojawia się większy niepokój, rozdrażnienie i przygnębienie niż przed sięgnięciem po kieliszek.
• Rozbite sny i sen. Alkohol skraca fazę snu głębokiego, więc mimo wielu godzin w łóżku budzisz się niewyspany, a przewlekłe zmęczenie samo w sobie obniża nastrój.
• Kurczenie się życia. Picie stopniowo wypycha relacje, pasje i aktywność fizyczną, czyli dokładnie te rzeczy, które w naturalny sposób chronią przed depresją.

Błędne koło, z którego trudno wyjść samemu

Mechanizm samoleczenia alkoholem wygląda zdradliwie logicznie. Czujesz się źle, więc pijesz, żeby przynajmniej na wieczór poczuć ulgę. Nazajutrz nastrój jest gorszy niż wczoraj, do tego dochodzi kac, wstyd i wyrzuty sumienia, więc znów potrzebujesz czegoś, co to znieczuli. I znów sięgasz po alkohol.

Każde kolejne okrążenie tej pętli obniża punkt wyjścia. To, co zaczęło się jako sposób na przetrwanie trudnego wieczoru, po miesiącach staje się główną przyczyną obniżonego nastroju. Właśnie dlatego samo „wzięcie się w garść" tak rzadko wystarcza, i dlaczego to nie jest kwestia braku silnej woli, tylko realnej zmiany w działaniu mózgu.

Kiedy w grę wchodzą myśli samobójcze

Połączenie depresji i alkoholu to sytuacja podwyższonego ryzyka. Alkohol rozhamowuje, osłabia kontrolę nad impulsami i pogłębia poczucie beznadziei, przez co myśli rezygnacyjne mogą przerodzić się w konkretne zamiary. To nie jest temat, który wolno bagatelizować ani u siebie, ani u bliskiej osoby.

Jeśli pojawiają się myśli o odebraniu sobie życia, plany albo poczucie, że nie ma po co dłużej żyć, zwłaszcza po alkoholu, nie czekaj do rana. Zadzwoń pod 112 lub zawieź osobę na najbliższy oddział ratunkowy. Całodobowe, bezpłatne wsparcie w kryzysie psychicznym oferuje też Centrum Wsparcia pod numerem 800 70 2222. W ostrym kryzysie życie jest ważniejsze niż jakakolwiek rozmowa o uzależnieniu.

Kiedy najbardziej niebezpieczny moment minie, warto zająć się źródłem problemu, żeby taki kryzys się nie powtórzył. To jest właśnie ten moment, w którym profesjonalna pomoc realnie ratuje.

Dlaczego trzeba leczyć oba problemy naraz

Najczęstszy błąd polega na próbie rozwiązania tylko połowy układu. Ktoś odstawia alkohol, ale nieleczona depresja pozostaje, więc po kilku tygodniach cierpienie staje się nie do zniesienia i następuje nawrót. Ktoś inny bierze leki na nastrój, ale dalej pije, przez co alkohol znosi ich działanie i terapia stoi w miejscu.

Współczesne podejście do współwystępowania uzależnienia i zaburzeń nastroju zakłada leczenie obu problemów równolegle. W praktyce oznacza to zwykle kilka elementów, które wzajemnie się wspierają.

• Bezpieczne odtrucie. U osoby pijącej regularnie samodzielne odstawienie bywa groźne, a przy współistniejącej depresji dodatkowo obciąża psychikę. Bezpieczne odtrucie pod opieką lekarza pozwala przejść przez ten etap spokojniej i z pełnym zabezpieczeniem medycznym.
• Diagnoza psychiatryczna. Po ustąpieniu ostrego działania alkoholu lekarz może ocenić, czy depresja jest chorobą wymagającą leczenia farmakologicznego, czy raczej objawem, który ustępuje wraz z trzeźwością.
• Psychoterapia. To serce zmiany, bo uczy rozpoznawać i przerywać automatyczne sięganie po alkohol oraz radzić sobie z emocjami bez znieczulania. Sprawdza się tu ustrukturyzowana terapia uzależnień prowadzona przez doświadczony zespół.

Jak wygląda pierwszy krok

Najtrudniejszy jest zwykle sam początek, bo depresja podpowiada, że nic nie ma sensu i że i tak się nie uda. To kłamstwo choroby, nie prawda o Tobie. Pierwszy krok nie musi być spektakularny, wystarczy jedna rozmowa, w której szczerze powiesz, jak się czujesz.

W naszym kameralnym ośrodku pod Warszawą stawiamy na rodzinną atmosferę i pełną dyskrecję, bo wiemy, jak wiele kosztuje przyznanie się do bezsilności. Zapewniamy całodobową opiekę, w razie potrzeby organizujemy dojazd po pacjenta, a osoby pod wpływem również przyjmujemy, bo do decyzji o pomocy rzadko dochodzi na trzeźwo. Celem jest nie tylko odstawienie alkoholu, ale odzyskanie kontroli nad własnym życiem i nastrojem.